Υπάρχει μια φωνή που οι περισσότεροι άνθρωποι γνωρίζουμε πολύ καλά, ακόμη κι αν δεν της έχουμε δώσει ποτέ όνομα. Είναι εκείνη που εμφανίζεται όταν κάτι δεν πάει όπως το θέλαμε, όταν κάνουμε ένα λάθος, όταν μια σχέση δυσκολεύει ή όταν νιώθουμε ότι δεν ανταποκριθήκαμε στις προσδοκίες
μας.
«Έπρεπε να το είχες καταλάβει.»
«Πάλι τα ίδια έκανες.»
«Γιατί δεν προσπάθησες περισσότερο;»
«Οι άλλοι τα καταφέρνουν καλύτερα από εσένα.»
Είναι ο εσωτερικός μας κριτής. Και πολλές φορές έχουμε ζήσει τόσο πολύ μαζί του, που δεν αντιλαμβανόμαστε καν πόσο αυστηρά μιλάμε στον εαυτό μας.
Το ενδιαφέρον είναι ότι αυτή η φωνή δεν δημιουργήθηκε απαραίτητα για να μας κάνει κακό. Συχνά έχει συνδεθεί με την ανάγκη μας να προστατευτούμε, να αποφύγουμε ένα ακόμη λάθος, να γίνουμε καλύτεροι, να μη βιώσουμε ξανά απόρριψη ή αποτυχία. Σαν ένας εσωτερικός μηχανισμός που πιστεύει ότι, αν μας πιέζει αρκετά, θα μας κρατά συνεχώς σε εγρήγορση.
Το πρόβλημα αρχίζει όταν η αυτοκριτική παύει να αφορά αυτό που κάναμε και αρχίζει να αφορά αυτό που πιστεύουμε ότι είμαστε.
Άλλο είναι να πω «έκανα μια λάθος επιλογή» και άλλο «πάντα κάνω λάθος επιλογές». Άλλο «δεν χειρίστηκα σωστά αυτή την κατάσταση» και άλλο «δεν είμαι ικανός να κάνω τίποτα σωστά».
Η διαφορά μπορεί να μοιάζει μικρή στις λέξεις, αλλά μέσα μας είναι τεράστια.
Ευθύνη δεν σημαίνει τιμωρία
Πολλοί άνθρωποι φοβούνται ότι, αν αρχίσουν να φέρονται με περισσότερη κατανόηση στον εαυτό τους, θα πάψουν να αναλαμβάνουν την ευθύνη τους. Ότι θα δικαιολογούν τα λάθη τους ή ότι δεν θα έχουν πια κίνητρο να αλλάξουν.
Στην πραγματικότητα, μπορούμε να είμαστε ειλικρινείς με τον εαυτό μας χωρίς να γινόμαστε σκληροί μαζί του.
Μπορώ να αναγνωρίσω ότι πλήγωσα κάποιον. Να ζητήσω συγγνώμη. Να δω ποια συμπεριφορά μου χρειάζεται αλλαγή. Να αναλάβω τις συνέπειες μιας επιλογής μου. Όλα αυτά είναι ευθύνη.
Δεν χρειάζεται όμως να προσθέσω: «Είσαι απαράδεκτος», «δεν αξίζεις», «πάλι τα κατέστρεψες όλα».
Η ευθύνη ανοίγει τον δρόμο για αλλαγή. Η συνεχής εσωτερική επίθεση συχνά μας γεμίζει ντροπή, ενοχή και φόβο. Και όταν ένας άνθρωπος βρίσκεται συνέχεια σε αυτή την κατάσταση, δεν
εξελίσσεται απαραίτητα περισσότερο. Μπορεί αντίθετα να αρχίσει να φοβάται τόσο πολύ το λάθος, ώστε να δυσκολεύεται να αποφασίσει, να δοκιμάσει ή να διεκδικήσει.
Από πού έρχεται αυτή η φωνή;
Αν παρατηρήσουμε λίγο καλύτερα τον εσωτερικό μας διάλογο, μπορεί να ανακαλύψουμε κάτι
ενδιαφέρον: κάποιες από τις φράσεις που λέμε σήμερα στον εαυτό μας μοιάζουν πολύ με φράσεις που κάποτε ακούσαμε.
Ένα παιδί που μεγαλώνει νιώθοντας ότι πρέπει να είναι πάντα «καλό», να μην ενοχλεί, να μη δυσαρεστεί, να πετυχαίνει ή να ανταποκρίνεται συνεχώς στις προσδοκίες των άλλων, μπορεί να μάθει να συνδέει την αποδοχή με την επίδοσή του.
Και μεγαλώνοντας μπορεί να συνεχίσει να ζει με τον ίδιο κανόνα, ακόμη κι όταν κανείς δεν του τον επιβάλλει πια.
«Πρέπει να τα καταφέρω.»
«Δεν πρέπει να απογοητεύσω κανέναν.»
«Πρέπει να είμαι δυνατός.»
«Δεν επιτρέπεται να κάνω λάθος.»
Έτσι, ο εξωτερικός κριτής μπορεί κάποια στιγμή να φύγει, αλλά η φωνή του να έχει ήδη μεταφερθεί μέσα μας.
Αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε αυστηρή σκέψη προέρχεται απαραίτητα από την παιδική ηλικία ούτε ότι για κάθε δυσκολία χρειάζεται να αναζητούμε έναν ένοχο στο παρελθόν. Σημαίνει όμως ότι αξίζει να αναρωτηθούμε πότε μάθαμε να μιλάμε έτσι στον εαυτό μας και αν αυτός ο τρόπος εξακολουθεί σήμερα να μας βοηθά.
Ο εσωτερικός κριτής μπαίνει και στις σχέσεις μας
Ο τρόπος που βλέπουμε τον εαυτό μας δεν μένει μόνο μέσα μας. Τον παίρνουμε μαζί μας στις σχέσεις.
Όταν βαθιά μέσα μου πιστεύω ότι δεν είμαι αρκετός, μπορεί να χρειάζομαι συνεχώς επιβεβαίωση από τον σύντροφό μου. Μια απόσταση, μια διαφορετική διάθεση ή ένα μήνυμα που άργησε να έρθει μπορεί εύκολα να μεταφραστεί σε «δεν με θέλει πια».
Μπορεί επίσης να δυσκολεύομαι να βάλω όρια, επειδή φοβάμαι ότι αν πω «όχι» ο άλλος θα φύγει. Να ανέχομαι συμπεριφορές που με πληγώνουν ή να προσπαθώ συνεχώς να αποδείξω την αξία μου μέσα στη σχέση.
Κάποιες φορές συμβαίνει και το αντίθετο. Γινόμαστε πολύ αυστηροί με τον άνθρωπο που έχουμε απέναντί μας, γιατί έχουμε μάθει πρώτα να είμαστε αυστηροί με εμάς.
Γι' αυτό η σχέση με τον εαυτό μας και οι σχέσεις μας με τους άλλους δεν είναι δύο εντελώς ξεχωριστά πράγματα. Συχνά ο ένας τρόπος καθρεφτίζεται μέσα στον άλλον.
Δεν χρειάζεται να σωπάσει. Χρειάζεται να αλλάξει ο τρόπος που τον ακούμε
Ο στόχος δεν είναι να φτάσουμε σε ένα σημείο όπου δεν θα κάνουμε ποτέ αυτοκριτική. Χρειαζόμαστε την ικανότητα να βλέπουμε τα λάθη μας. Χρειαζόμαστε ανατροφοδότηση, ευθύνη και διάθεση να αλλάζουμε.
Το ζητούμενο είναι να μάθουμε να ξεχωρίζουμε την παρατήρηση από την επίθεση.
Την επόμενη φορά που θα εμφανιστεί αυτή η αυστηρή φωνή, μπορούμε να σταθούμε για λίγο και να αναρωτηθούμε: Τι συνέβη πραγματικά; Τι μπορώ να μάθω από αυτό; Τι χρειάζεται να διορθώσω; Και θα μιλούσα με τον ίδιο τρόπο σε έναν άνθρωπο που αγαπώ;
Αυτές οι ερωτήσεις δεν μας απαλλάσσουν από την ευθύνη. Μας βοηθούν να την αναλάβουμε πιο καθαρά.
Γιατί μπορούμε να αλλάζουμε χωρίς να πολεμάμε συνεχώς τον εαυτό μας. Μπορούμε να
αναγνωρίζουμε τα λάθη μας χωρίς να ακυρώνουμε την αξία μας. Και μπορούμε να ακούμε τον εσωτερικό μας κριτή χωρίς να του παραδίδουμε κάθε φορά το τιμόνι.
Ίσως τελικά η ουσιαστική προσωπική εξέλιξη να μην ξεκινά όταν γινόμαστε πιο αυστηροί με τον εαυτό μας, αλλά όταν μαθαίνουμε να τον κοιτάζουμε καθαρά: να βλέπουμε και όσα χρειάζονται αλλαγή και όσα αξίζουν φροντίδα.
0 Σχόλια