«Τα παιδιά σήμερα δεν έχουν όραμα». Είναι μια φράση που ακούμε όλο και συχνότερα. Από γονείς, εκπαιδευτικούς, ακόμη και από τα ίδια τα παιδιά όταν μιλούν για τους συνομηλίκους τους. Και είναι εύκολο να κοιτάξουμε τη σημερινή εφηβεία με ανησυχία. Να μιλήσουμε για το κάπνισμα, το αλκοόλ, τη χρήση ουσιών, την υπερβολική έκθεση στα κοινωνικά δίκτυα και την ανάγκη για άμεση επιβεβαίωση. Να πούμε ότι «εμείς ήμασταν αλλιώς» και να καταλήξουμε πως κάτι δεν πάει καλά με αυτή τη γενιά. Μόνο που ίσως η πιο ουσιαστική ερώτηση δεν είναι «τι συμβαίνει με τα παιδιά σήμερα;». Ίσως είναι: μέσα σε ποιον κόσμο ζητάμε από αυτά τα παιδιά να μεγαλώσουν;
Ένας έφηβος σήμερα ζει μέσα σε έναν καταιγισμό πληροφοριών και ερεθισμάτων. Με ένα άγγιγμα στην οθόνη μπορεί να δει εκατοντάδες ζωές, σώματα, επιτυχίες, σχέσεις, ταξίδια και εικόνες ευτυχίας. Μπορεί να επικοινωνήσει με ανθρώπους στην άλλη άκρη του κόσμου και, την ίδια στιγμή, να νιώθει ότι δεν υπάρχει κανείς στον οποίο μπορεί πραγματικά να πει «δεν είμαι καλά». Έχουμε περισσότερους τρόπους να συνδεθούμε από ποτέ, όμως αυτό δεν εγγυάται ότι νιώθουμε περισσότερο συνδεδεμένοι. Και μέσα σε όλο αυτό βρίσκεται ένας άνθρωπος δεκαπέντε ή δεκαέξι ετών που ακόμη προσπαθεί να ανακαλύψει ποιος είναι.
Μόνο που δεν το κάνει πια μόνο μέσα στην οικογένεια, στο σχολείο και στην παρέα του. Το κάνει μπροστά σε μια οθόνη που του υπενθυμίζει διαρκώς ποιος θα έπρεπε να είναι, πώς θα έπρεπε να φαίνεται, πόσο δημοφιλής θα έπρεπε να είναι και πόσο συναρπαστική θα έπρεπε να μοιάζει η ζωή του. Η σύγκριση είναι συνεχής και η επιβεβαίωση μπορεί να έρθει σε λίγα δευτερόλεπτα, μέσα από ένα like, ένα μήνυμα ή μια προβολή. Κι όμως, η εφηβεία παραμένει αυτό που ήταν πάντα: μια περίοδος κατά την οποία ο άνθρωπος ψάχνει να βρει την ταυτότητά του, τη θέση του και το αίσθημα ότι ανήκει κάπου.
Αυτή ακριβώς η ανάγκη να ανήκει αποκτά τεράστια σημασία. Το παιδί δεν θέλει να είναι εκείνο που μένει απ’ έξω. Κάποιες φορές, μέσα στην προσπάθεια να γίνει αποδεκτό ή να δοκιμάσει τα όριά του, μπορεί να συναντήσει το τσιγάρο, το αλκοόλ, την κάνναβη ή άλλες ουσίες και συμπεριφορές που κρύβουν πραγματικούς κινδύνους. Δεν υπάρχει όμως μία αιτία που να εξηγεί κάθε παιδί. Πίσω από μια επιλογή μπορεί να βρίσκεται η περιέργεια, πίσω από μια άλλη η πίεση της παρέας, η ανάγκη αποδοχής, η επιθυμία να δείξει ότι μεγάλωσε ή ακόμη και η προσπάθεια να ξεφύγει για λίγο από κάτι που δυσκολεύεται να διαχειριστεί.
Γι’ αυτό χρειάζεται να είμαστε προσεκτικοί όταν μιλάμε για «τη σημερινή νεολαία». Αν χαρακτηρίσουμε συλλήβδην αυτά τα παιδιά «χαμένα» ή «χωρίς αξίες», ίσως χάσουμε την ευκαιρία να καταλάβουμε τι πραγματικά συμβαίνει. Υπάρχουν νέοι άνθρωποι που δημιουργούν, αθλούνται, διαβάζουν, ενδιαφέρονται για την κοινωνία, αγαπούν, ονειρεύονται και παλεύουν για τους στόχους τους. Υπάρχουν παιδιά με ευαισθησία, κρίση και ωριμότητα που πολλές φορές μας εκπλήσσουν. Δεν έχουμε απέναντί μας μια χαμένη γενιά. Έχουμε μια γενιά που μεγαλώνει σε έναν κόσμο πολύ διαφορετικό από εκείνον στον οποίο μεγαλώσαμε εμείς.
Ως γονείς, όταν φοβόμαστε, έχουμε μια φυσική τάση να προσπαθούμε να προστατεύσουμε. «Μην καπνίσεις», «μην πιεις», «μην μπλέξεις», «πρόσεχε τις παρέες σου», «σκέψου το μέλλον σου». Τα όρια είναι απαραίτητα, όπως απαραίτητη είναι και η ξεκάθαρη ενημέρωση για τις συνέπειες και τους κινδύνους των ουσιών και των επικίνδυνων συμπεριφορών. Υπάρχει όμως κάτι ακόμη που τα παιδιά χρειάζονται εξίσου: έναν λόγο για να θέλουν τα ίδια να προστατεύσουν τον εαυτό τους. Γιατί δεν αρκεί να πεις σε ένα παιδί από τι πρέπει να απομακρυνθεί. Χρειάζεται να το βοηθήσεις να ανακαλύψει προς τα πού θέλει να πάει.
Ίσως, λοιπόν, χρειάζεται να αλλάξουμε λίγο και τις ερωτήσεις μας. Δίπλα στο «τι βαθμό πήρες;» να υπάρχει και το «τι σε ενθουσιάζει;». Δίπλα στο «πού ήσουν;» να βρίσκει χώρο το «πώς είσαι τελευταία;». Και μαζί με το «τι θα σπουδάσεις;» να υπάρχει το «τι θα ήθελες να δημιουργήσεις στη ζωή σου;». Ακόμη πιο σημαντική μπορεί να γίνει μια ερώτηση που δεν έχει έτοιμη απάντηση: «Τι σε δυσκολεύει αυτόν τον καιρό και δεν ξέρεις πώς να μου το πεις;». Ίσως το παιδί να μη μιλήσει εκείνη τη στιγμή. Σημασία έχει να ξέρει ότι, όταν θελήσει να μιλήσει, θα υπάρχει κάποιος που θα μπορεί να το ακούσει.
Τα παιδιά δεν χρειάζονται μόνο γονείς που θα τα προστατεύσουν όταν όλα πηγαίνουν καλά. Χρειάζονται ανθρώπους στους οποίους θα τολμήσουν να επιστρέψουν όταν κάτι πάει στραβά. Κι αυτό είναι ίσως ένα από τα δυσκολότερα κομμάτια της γονεϊκότητας: να μπορούμε να βάλουμε όριο χωρίς να κόψουμε τη σύνδεση. Να πούμε «αυτό που έκανες είναι επικίνδυνο» χωρίς να πούμε «είσαι προβληματικό παιδί». Να ξεχωρίσουμε τη συμπεριφορά από τον άνθρωπο. Γιατί ένα λάθος μπορεί να διορθωθεί. Όταν όμως ένα παιδί αρχίσει να πιστεύει ότι το ίδιο είναι το λάθος, η απόσταση μεγαλώνει.
Υπάρχει όμως και μια ακόμη πλευρά που αξίζει να κοιτάξουμε. Ζητάμε από τα παιδιά να έχουν όνειρα. Τι εικόνα έχουν όμως για την ενήλικη ζωή κοιτάζοντας εμάς; Μας βλέπουν να ζούμε ή μόνο να αντέχουμε; Μας βλέπουν να δημιουργούμε, να αγαπάμε, να έχουμε φίλους, ενδιαφέροντα και στόχους; Ή μας ακούν καθημερινά να μιλάμε για άγχος, υποχρεώσεις, χρήματα, απογοήτευση και έναν κόσμο που «πάει από το κακό στο χειρότερο» και ύστερα τους ζητάμε να ανυπομονούν να μεγαλώσουν; Τα παιδιά ακούν όσα τους λέμε, αλλά παρατηρούν ακόμη περισσότερο τον τρόπο που ζούμε.
Το όραμα δεν καλλιεργείται με κήρυγμα. Καλλιεργείται όταν ένα παιδί αρχίζει να ανακαλύπτει κάτι που το κάνει να θέλει να σηκωθεί το πρωί. Ένα άθλημα, μια τέχνη, μια δεξιότητα, έναν στόχο, μια σχέση που το δυναμώνει, έναν άνθρωπο που το εμπνέει. Κάτι που είναι πραγματικά δικό του και όχι η ζωή που σχεδιάσαμε εμείς για εκείνο. Όταν ένας νέος άνθρωπος αρχίζει να βλέπει τον εαυτό του μέσα στο αύριο, αποκτά έναν ακόμη λόγο να προστατεύσει το σήμερα του.
Ίσως, τελικά, αυτή να είναι η μεγάλη πρόκληση για εμάς τους ενήλικες. Όχι να μεγαλώσουμε παιδιά που απλώς «δεν θα μπλέξουν», αλλά νέους ανθρώπους που θα έχουν κάτι να αγαπούν, κάτι να περιμένουν, κάτι να δημιουργήσουν και έναν λόγο να κοιτάζουν μπροστά. Πριν κατηγορήσουμε μια γενιά ότι δεν έχει όραμα, αξίζει να τη ρωτήσουμε τι βλέπει όταν κοιτάζει το μέλλον. Και πριν της ζητήσουμε να το προστατεύσει, χρειάζεται να τη βοηθήσουμε να πιστέψει ότι υπάρχει ένα μέλλον που αξίζει να χτίσει.
0 Σχόλια