Η ανθρωπότητα, ανά τον κόσμο, από τα πανάρχαια χρόνια, μέχρι τις μέρες μας, πέρασε από διάφορες φάσεις της κοινωνικοθρησκευτικής ζωής της.
Ο άνθρωπος μπροστά στα ανεξήγητα φυσικά φαινόμενα ή μυστήρια, προσπάθησε να δώσει σε πολλά από αυτά λατρευτικό χαρακτήρα, θέτοντας τον ίδιο τον εαυτό του ως πρωταγωνιστή.
Έπλασε μύθους, διοργάνωσε μυστήρια, έπλασε δοξασίες, έκανε θυσίες, για να υπερνικήσει τον φόβο και να εξευμενίσει τις Θεότητες που έπλασε, αλλά να ερμημεύσει και να λύσει τον ρόλο ύπαρξής του, απέναντι στο υπερφυσικό, το δυνατό κι ακατανίκητο.
Θέσπισε γιορτές μικρές, μεγάλες, μεγαλύτερες, συμμετέχοντας ο ίδιος στον τελετουργικό χαρακτήρα αυτών, ώστε να τύχει ανάλογης εύνοιας στη ζωή του.
Με την Γέννηση του Θεανθρώπου και την εξέλιξη των επιστημών, η ανθρωπότητα μπήκε σε μια νέα θεώρηση στάσης ζωής.
Μύθοι, δοξασίες, δεισιδαιμωνίες, λατρείες, με την πάροδο του χρόνου ξεπεράστηκαν.
Πολλά ήθη κι έθιμα, παραδόσεις, αλλοιώθηκαν, παραποιήθηκαν, συγχωνεύτηκαν, ξεχάστηκαν, αλλά και κακοποιήθηκαν ή κι αλλάζουν κατά το δοκούν, ακόμη και στις μέρες μας.
Η λαογραφία ως επιστήμη, αλλά και η εθιμογραφία, δεν βλέπει τον πολιτισμό ως κάτι το στατικό, αλλά ως κάτι που εξελίσσεται και αλληλεπιδρά τη σύγχρονη ζωή.
Βοηθά να γνωρίσουμε την ιστορία και την ταυτότητα ενός λαού μέσα από όσα έχει κληρονομήσει.
Η Λαογραφία εξετάζει:
-Ήθη και έθιμα: Τελετουργίες, γιορτές, παραδόσεις.
-Προφορική παράδοση: Τραγούδια, παραμύθια, μύθοι, παροιμίες.
-Υλικός πολιτισμός: Παραδοσιακές φορεσιές, χειροτεχνήματα, αρχιτεκτονική, εργαλεία.
-Λαϊκή πίστη και μαγεία: Δεισιδαιμονίες, δοξασίες.
-Η κοινωνική ζωή: Πώς ο λαός εκφράζει την ψυχή και την κοινωνική του ζωή.
«Πατέρας» της Ελληνικής Λαογραφίας, δικαίως θεωρείται ο Νικόλαος Πολίτης, καθώς οργάνωσε και συστηματοποίησε την καταγραφή και μελέτη της λαϊκής παράδοσης σε συγκροτημένη επιστήμη, ιδρύοντας τον κλάδο της λαογραφίας στην Ελλάδα στα τέλη του 19ου και τις αρχές του 20ου αιώνα, με το έργο του να αποτελεί θεμέλιο για τους μεταγενέστερους ερευνητές.
Ένα αλλιώτικο Δωδεκαήμερο, με τα «Λουγκατσιάρια» Αιανής!
Από τα πιο σημαντικά κι απόκρυφα μυστήρια, κατά την αρχαιότητα, ήταν τα μικρά και μεγάλα Διονυσιακά Μυστήρια, προς τιμήν του Θεού Διόνυσου, θεότητας του γλεντιού και του κεφιού.
Τα «Λουγκατσιάρια» Αιανής, είναι ένα κομμάτι, αυτών των μικρών και μεγάλων Διονυσιακών Μυστηρίων.!
Η όλη εμφάνισή τους, έχει στοιχεία της ζωομορφικής περιόδου και των διονυσιακών μυστηρίων, από το 2.100 - 1.900 π.χ.
Όπως περιγράφει ο δάσκαλος Νάνος Λάζαρος στο βιβλίο του,
«ΟΙ ΡΙΖΕΣ ΤΩΝ ΡΙΖΩΝ ΜΑΣ»
( Μύθοι, Γιορτές και Λατρείες,
της αρχαίας και σημερινής Αιανής )
«.... Εδώ, στον Χάντακα και στην Ράχη Κατσίκα, φαίνεται πως τριγυρνούσε ανενόχλητος και χαριεντίζονταν με τις Νύμφες του Χάντακα κι ο Κατσικο-πόδαρος Θεός, ο Θεός Πάνας, από τον οποίο φαίνεται, πώς πήρε το όνομά της και η παραπάνω Ράχη, η Ράχη Κατσίκα.
Εδώ, μες στα Καζάνια και τις απόκρυφες Σουρβάλες του Χάντακα, φαίνεται, πώς τριγυρνούσε κι ο Βασσαρέας, ο (Βου)βόσσαρος, ο (Μπου)μπόσαρος, (ο Μπότσαρος), όπως τον αποκαλούν ακόμα και σήμερα στην Αιανή οι μανάδες και οι γιαγιάδες μας, όταν θέλουν να φοβίσουν (φοβερίσουν) τα μικρά παιδιά που δεν κοιμούνται νωρίς τα βράδια..!
Κι ο Θεός αυτός δεν είναι άλλος από τον Θεό Διόνυσο, τον Βασσαρέα, τον Βουβουσσαρέα, τον Βουβόσσαρο, (τον Μπότσαρο), τον Μπούμπο, δηλ. ο οποίος με τις Μιμαλλόνες και τους Σάτυρους του, περιέτρεχε τις γύρω κεδρόφυτες και δρυόφυτες πλαγιές, μεθώντας και χορεύοντας, μέσα σε απερίγραπτη ζάλη κεφιού και γλεντιού των διονυσιακών οργίων, καθ' όλη τη διάρκεια των Μικρών και Μεγάλων Διονυσιακών Μυστηρίων, που διατηρήθηκαν αναλλοίωτα μέχρι τις μέρες μας, ως Μπουμπουσάρια, Ρουγκατσάρια ή Λουγκατσάρια της Πρωτοχρονιάς...».
Τις μέρες των Χριστουγέννων και της Πρωτοχρονιάς, ( το δωδεκαήμερο ) οι νέοι της Αιανής, ομάδες ομάδες, μπουλούκια ( μπλίκια ), προετοιμάζονται για τα
" Λουγκατσιάρια " , ένα έθιμο που μας θυμίζει τον μύθο της Περσεφόνης, της αναγέννησης της φύσης.
Οι προετοιμασίες ξεκινούσαν από τις αρχές του Νοέμβρη.
Φορώντας προσωπίδες και δέρματα ζώων και κρατώντας ξύλινα μπαστούνια,από κρανιά, τις γνωστές ματσούκες, γυρίζουν στα σπίτια του χωριού, τραγουδώντας τα κάλαντα της Πρωτοχρονιάς.
Στο μπουλούκι, ( θίασος ) συμμετέχουν μόνον ενήλικα αγόρια.
Οι ρόλοι των μελών του μπουλουκιού ( θιάσου ), με το πέρασμα των χρόνων, έχουν αλλάξει κι είναι πολλοί:
Γαμπρός - Νύφη
Γέρος- Γριά
Γιατρός - Δικηγόρος
Αστυνόμος -
Αρκούδα - Αρκουδιάρης
Καμήλα - Καμηλιέρης
Σταχτομπαμπαλιάρης
Διπλάνθρωπος-αχυράνθρωπος
Κουδουνοφόροι ( 4 ) ή και περισσότεροι.
Παλαιότερα, το κάθε μπουλούκι είχε κι ένα γαϊδουράκι, όπου φόρτωναν τα φιλοδωρήματα στις κάσες ή στο δισάκι. ( κρέας, τυρί, φρούτα, κάστανα, καρύδια, αμύγδαλα)
Μπροστά από τον θίασο, προηγούνται οι μουσικοί, που παίζουν οργανικούς σκοπούς.
Οι ήχοι των κουδουνιών κι η μουσική των οργανοπαιχτών , ξεσηκώνουν όλο το χωριό.
Ένας πραγματικός πανζουρλισμός, από σπίτι σε σπίτι.
Όλο το χωριό είναι στο πόδι.
Μικροί, μεγάλοι, ακολουθούν το μπλίκι.
Το έθιμο συμβολίζει με το κέφι, τη χαρά, το γλέντι, τον ερχομό της Πρωτοχρονιάς.
Το ξύπνημα της φύσης, την γονιμότητα, την ευφορία, την καλοτυχία και την καλή υγεία.
Η νύφη είναι η καλύτερη απόδειξη της γονιμότητας.
Οι κουδουνοφόροι, ντυμένοι με δέρματα ζώων, φορώντας μάσκες ή βαμμένοι με κάρβουνο στα πρόσωπα, με τα κουδούνια που φοράνε και τους βροντερούς ήχους, διώχνουν τα κακά πνεύματα, προκαλούν το ξύπνημα της φύσης από την νάρκη του χειμώνα, δημιουργούν ένα πανδαιμόνιο απερίγραπτο.
Η αρκούδα, είναι απομεινάρι της αρχαίας Αιανής, όπως αναφέρει ο δάσκαλος Νάνος Λάζαρος, από τα γνωστά
« αρκτεία », γιορτή προς τιμή της ενηλικίωσης των δεκάχρονων κοριτσιών της Αιανής και το πέρασμά τους στην εφηβεία.
( η αρκούδα και το ελάφι, είναι τα αγαπημένα ζώα της Θεάς Αρτέμιδος ).
Κατά την αρχαιότητα, στο κέντρο της Αιανής, ήταν κτισμένος περικαλλής ναός αφιερωμένος στην Θεά Άρτεμη, όπου σήμερα από τον 10ο μ.χ. αιώνα έχει ανεγερθεί ο βυζαντινός ναός της Κοίμησης της Θεοτόκου.
Ο σταχτομπαμπαλιάρης, ντυμένος με κατάλληλη στολή σκορπίζει αλεύρι ή στάχτη για να φοβερίζει τα πλήθη που ακολουθούν.
Ο διπλάθρωπος είναι μια μορφή, που μας μαρτυρεί ότι η ζωή δεν είναι ίδια, αλλά ότι έχει δύο όψεις κι αναποδιές.
Η καμήλα κι ο καμηλέρης, είναι νεόφερτο μέλος του μπουλουκιού, που ήρθε από την Θράκη, το 1945-46 και δεν έχει κυρίαρχο ρόλο, γιατί είναι έθιμο της Θράκης.
Άρα, το έθιμο της Αιανής, είναι τα « Λουγκατσιάρια » από αρχαιοτάτων χρόνων, κι όχι η " Καμήλα "...!
Το έθιμο ολοκληρώνεται με την επίσκεψη σε όλα τα σπίτια του χωριού.
Το βράδυ τα μέλη του θιάσου
( μπουλουκιού ) κάνουν το κονάκι στο σπίτι ενός από τα μέλη, που όρισαν από πριν, με φαγοπότι και γλέντι μέχρι πρωίας.
Κλείνοντας, θέλω να επισημάνω, ότι η Αιανή, πρέπει να επιδείξει την πλούσια παράδοσή της, με μεράκι, με συνεργασία, με ομαδικότητα, με προετοιμασία και κατάλληλη ενδυματολογική εμφάνιση,
των μελών του μπουλουκιού κι όχι στο ”γόνατο".
Οι νέες γενιές είναι οι θεματοφύλακες της παράδοσης κι εμείς οι μεγαλύτεροι, έχουμε την μεγάλη ευθύνη για την σωστή απόδοση του αρχαίου δρώμενου « Λουγκατσιάρια ».
Η παραποίηση κι η κακοποίηση της παράδοσης δεν μας πρέπει.
Ο λαός μας λέει:
Κάθε χώρα και ζακόνι,
κάθε μαχαλάς και τάξη.
Που σημαίνει πως :
Κάθε τόπος έχει τις δικές του συνήθειες, τα δικά του ήθη και έθιμα.
Οι αντιγραφές κι η κακογουστιά δεν μας αρμόζει.
( Ζακόνι = συνήθεια
μαχαλάς = γειτονιά )
Αιανή, 2/1/26
Χρόνια πολλά - Καλή Χρονιά
Και του χρόνου.
Βαβλιάρας Στέφανος
Συνταξιούχος Δάσκαλος.
0 Σχόλια